จดทะเบียนและใบอนุญาตร้านอาหาร 2026: ทำอะไร เท่าไหร่ ที่ไหน

คุณคิดเมนูเสร็จ หาทำเลได้แล้ว แต่ก่อนจะเปิดร้านขายจริง มีอีกหนึ่งด่านที่หลายคนกลัวที่สุด นั่นคือ "เรื่องเอกสารกับราชการ" ข่าวดีคือ มันไม่ได้ยุ่งยากหรือแพงอย่างที่คิด ถ้าคุณรู้ว่าต้องทำอะไร ไปที่ไหน และเตรียมเอกสารอะไรบ้าง ส่วนใหญ่ค่าธรรมเนียมรวมกันไม่ถึงหลักพันสำหรับร้านเล็ก

บทนี้จะพาคุณไล่ทีละใบอนุญาต ตั้งแต่การเลือกรูปแบบธุรกิจ (จดในนามตัวเอง หรือตั้งบริษัท) การจดทะเบียนพาณิชย์ ใบอนุญาตด้านอาหารและสุขาภิบาล อย. ภาษีป้าย ประกันสังคม ไปจนถึงใบอนุญาตขายสุราถ้าร้านคุณมีเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ พร้อมระบุชื่อ หน่วยงานที่รับผิดชอบ แต่ละเรื่องให้ชัด คุณจะได้ไม่ต้องวิ่งผิดที่

ทำไมเรื่องนี้สำคัญ? เพราะการเปิดร้านโดยไม่มีใบอนุญาตที่ถูกต้องเสี่ยงโดนปรับ โดนสั่งปิด หรือเสียโอกาสตอนจะกู้เงิน ขายแฟรนไชส์ หรือสมัครเข้าแพลตฟอร์มเดลิเวอรี่ที่บางเจ้าขอเอกสารจดทะเบียน การทำให้ถูกตั้งแต่ต้นคือการลงทุนที่ถูกที่สุดเพื่อความสบายใจระยะยาว และยังเป็นพื้นฐานที่ทำให้คุณกู้เงินทำทุนหมุนเวียน หรือยื่นขอสินเชื่อ SME ในอนาคตได้ง่ายขึ้น (แหล่งข้อมูลสนับสนุน SME ดูที่ สสว. — sme.go.th)

💡 เคล็ดลับ: เปิดแฟ้มเดียวเก็บ "เอกสารร้าน" ตั้งแต่วันแรก ใส่สำเนาบัตรประชาชน ทะเบียนบ้าน สัญญาเช่า ใบทะเบียนพาณิชย์ ใบอนุญาตทุกใบ และใบเสร็จค่าธรรมเนียม สแกนเก็บไว้ในมือถือด้วย เวลาหน่วยงานหรือแพลตฟอร์มขอ คุณส่งได้ทันทีไม่ต้องรื้อหา

ภาพรวม: ลำดับขั้นที่ถูกต้องก่อนเปิดร้าน

ก่อนลงรายละเอียดแต่ละใบ คุณควรเห็น "ลำดับ" ทั้งหมดก่อน เพราะหลายอย่างมีก่อน-หลังที่ต้องทำตามลำดับ ถ้าทำสลับจะวิ่งซ้ำ ตารางนี้คือเส้นทางมาตรฐานของร้านเล็กถึงกลาง

ลำดับ	สิ่งที่ต้องทำ	หน่วยงาน	กรอบเวลา
1	เลือกรูปแบบธุรกิจ (บุคคล/นิติบุคคล)	ตัดสินใจเอง / DBD ถ้าตั้งบริษัท	ก่อนเปิด
2	จดทะเบียนพาณิชย์	เขต / เทศบาล / อบต.	ภายใน 30 วันหลังเปิด
3	ขออนุญาต/แจ้งจัดตั้งสถานที่จำหน่ายอาหาร	เขต / เทศบาล (สาธารณสุข)	ก่อนหรือทันทีที่เปิด
4	อบรมผู้สัมผัสอาหาร	หน่วยที่กรมอนามัยรับรอง	ก่อนเปิดหรือช่วงแรก
5	ขอ อย. (เฉพาะถ้าทำสินค้าบรรจุขาย)	อย. / สสจ.	ก่อนเริ่มผลิตขาย
6	ยื่นภาษีป้าย	เขต / เทศบาล	ภายใน มี.ค. ทุกปี
7	ขอใบอนุญาตขายสุรา (ถ้ามีแอลกอฮอล์)	กรมสรรพสามิต	ก่อนเริ่มขาย
8	ขึ้นทะเบียนนายจ้าง/ประกันสังคม (ถ้ามีลูกจ้าง)	สำนักงานประกันสังคม	ภายใน 30 วันหลังจ้าง
9	จดภาษีมูลค่าเพิ่ม (เมื่อรายรับถึง 1.8 ล้าน/ปี)	กรมสรรพากร	ภายใน 30 วันเมื่อถึงเกณฑ์

⚠️ ระวัง: ข้อ 2–4 คือ "ขั้นต่ำ" ที่ร้านอาหารหน้าร้านเกือบทุกร้านต้องมี อย่าเปิดขายไปนานหลายเดือนโดยยังไม่ทำ เพราะถ้าเจ้าหน้าที่เข้าตรวจแล้วพบว่าไม่มีหนังสือรับรองจำหน่ายอาหาร อาจถูกสั่งให้หยุดขายจนกว่าจะดำเนินการให้ถูกต้อง

ขั้นที่ 1: เลือกรูปแบบธุรกิจ — บุคคลธรรมดา หรือ นิติบุคคล

ก่อนอื่นต้องตัดสินใจว่าจะทำร้านในรูปแบบไหน เพราะมันส่งผลต่อภาษี ความรับผิด และเอกสารทุกอย่างตามมา มี 2 ทางเลือกหลัก

หัวข้อ	บุคคลธรรมดา	นิติบุคคล (บริษัท/ห้างหุ้นส่วน)
เหมาะกับ	ร้านเล็ก รถเข็น คาเฟ่เจ้าของคนเดียว	ร้านใหญ่ มีหุ้นส่วน วางแผนขยายสาขา
ค่าจดทะเบียน	จดทะเบียนพาณิชย์ 50 บาท	ประมาณ 5,000–12,000 บาท (รวมค่าธรรมเนียม+ทำเอกสาร)
ภาษีเงินได้	อัตราก้าวหน้า 0–35% ตามกำไรสุทธิ	15–20% ของกำไรสุทธิ (SME มีอัตราลด)
บัญชี	ทำบัญชีรายรับรายจ่ายอย่างง่าย	ต้องมีผู้ทำบัญชี+ผู้สอบบัญชี ปิดงบทุกปี
ความรับผิด	เจ้าของรับผิดไม่จำกัด	จำกัดเท่าทุนจดทะเบียน (แยกจากตัวเรา)
ความน่าเชื่อถือ	พอใช้ ทำธุรกิจรายย่อยได้	สูง กู้เงิน/ทำสัญญารายใหญ่ง่ายกว่า

💡 เคล็ดลับ: ถ้าคุณเพิ่งเริ่ม ทุนน้อย และยอดขายยังไม่ถึงหลักล้านต่อปี ให้เริ่มแบบ บุคคลธรรมดา ก่อน ประหยัดและคล่องตัวที่สุด เมื่อร้านโตขึ้น กำไรสูง หรือจะรับหุ้นส่วน/ขยายสาขา ค่อยแปลงเป็นบริษัทภายหลังได้ การจดบริษัทตั้งแต่วันแรกทั้งที่ขายวันละไม่กี่พัน มักทำให้ภาระบัญชีหนักเกินจำเป็น

จุดคุ้มทุนทางภาษี: เมื่อไหร่ที่บริษัทเริ่มคุ้ม

ตัวเลขคร่าวๆ ที่ใช้ตัดสินใจคือ "กำไรสุทธิต่อปี" ไม่ใช่ยอดขาย เพราะภาษีคิดจากกำไร ลองเทียบสองกรณีนี้

• ร้าน A กำไรสุทธิ 300,000 บาท/ปี: ในนามบุคคลธรรมดา หลังหักค่าใช้จ่ายและค่าลดหย่อนพื้นฐาน ภาษีที่ต้องจ่ายมักอยู่ในขั้นต่ำมากหรือแทบไม่เสีย ขณะที่ถ้าเป็นบริษัทยังต้องแบกค่าทำบัญชี+สอบบัญชีปีละหลายหมื่น → บุคคลธรรมดาคุ้มกว่าชัดเจน
• ร้าน B กำไรสุทธิ 2,000,000 บาท/ปี: ในนามบุคคลธรรมดา กำไรก้อนนี้จะถูกดันขึ้นไปชนขั้นภาษี 25–30% ขณะที่บริษัทเสียภาษีนิติบุคคลแบบ SME ซึ่งมีอัตราลดหลั่น และเจ้าของยังวางแผนจ่ายเงินเดือน/ปันผลเพื่อบริหารภาษีได้ → บริษัทเริ่มได้เปรียบ

โดยทั่วไป จุดที่หลายร้านเริ่มพิจารณาแปลงเป็นบริษัท คือเมื่อกำไรสุทธิแตะราว 750,000–1,000,000 บาทต่อปีขึ้นไป หรือเมื่อยอดขายทะลุเกณฑ์ VAT ที่ 1.8 ล้านบาท/ปี ทำให้ต้องเข้าระบบภาษีเต็มตัวอยู่แล้ว (รายละเอียดการคำนวณภาษีทั้งสองแบบอยู่ในบทที่ 16)

⚠️ ระวัง: ตัวเลขข้างต้นเป็นแนวทางคร่าวๆ เพื่อให้เห็นภาพ ไม่ใช่คำแนะนำภาษีเฉพาะราย ก่อนตัดสินใจแปลงนิติบุคคล ควรปรึกษานักบัญชีหรือผู้สอบบัญชีที่รับงานร้านอาหาร เพราะแต่ละร้านมีโครงสร้างรายได้-ค่าใช้จ่ายต่างกัน

นิติบุคคลจดทะเบียนที่ กรมพัฒนาธุรกิจการค้า (DBD) กระทรวงพาณิชย์ ผ่านเว็บ dbd.go.th หรือสำนักงานพาณิชย์จังหวัด เรื่องภาษีและการขึ้นทะเบียนผู้เสียภาษีดูเพิ่มที่ กรมสรรพากร rd.go.th (รายละเอียดภาษี VAT และภาษีเงินได้อยู่ในบทที่ 16)

ถ้าเลือกตั้งบริษัท ต้องเตรียมอะไร

หากตัดสินใจตั้งนิติบุคคลตั้งแต่ต้น (เช่น มีหุ้นส่วนหลายคน หรือระดมทุนก้อนใหญ่) ขั้นตอนหลักที่ DBD มีดังนี้

1. จองชื่อนิติบุคคล ผ่านระบบของ DBD (ชื่อต้องไม่ซ้ำ/ไม่ต้องห้าม)
2. จัดทำหนังสือบริคณห์สนธิ ระบุวัตถุประสงค์ ทุนจดทะเบียน และผู้ถือหุ้น
3. ประชุมจัดตั้งและจดทะเบียนบริษัท ยื่นพร้อมรายชื่อกรรมการและอำนาจลงนาม
4. ขอเลขประจำตัวผู้เสียภาษี (มักได้พร้อมการจดบริษัท) และพิจารณาจด VAT ถ้าเข้าเกณฑ์
5. เปิดบัญชีธนาคารในนามบริษัท เพื่อแยกเงินร้านออกจากเงินส่วนตัวให้ชัด

💡 เคล็ดลับ: ทุนจดทะเบียนบริษัทไม่จำเป็นต้องสูงเกินจริง ตั้งให้พอเหมาะกับขนาดธุรกิจและความน่าเชื่อถือที่ต้องการ การตั้งทุนสูงลิ่วโดยไม่มีเงินจริงรองรับ อาจสร้างภาระและคำถามภายหลัง ปรึกษานักบัญชีให้กำหนดตัวเลขที่สมเหตุผล

ขั้นที่ 2: จดทะเบียนพาณิชย์ (ทะเบียนการค้า)

นี่คือใบเบื้องต้นที่ร้านอาหารแทบทุกแบบที่มีหน้าร้านประจำต้องมี ตามกฎหมายคุณต้องจดทะเบียนพาณิชย์ ภายใน 30 วัน นับจากวันเริ่มประกอบกิจการ

• จดที่ไหน: ถ้าอยู่กรุงเทพฯ จดที่ สำนักงานเขต ที่ร้านตั้งอยู่ ถ้าต่างจังหวัดจดที่ เทศบาล / อบต. ในพื้นที่ (นิติบุคคลจดออนไลน์ผ่าน DBD ได้)
• ค่าธรรมเนียม: เพียง 50 บาท สำหรับการจดตั้งใหม่
• เอกสาร: บัตรประชาชน ทะเบียนบ้านของสถานที่ตั้งร้าน หนังสือยินยอมให้ใช้สถานที่หรือสัญญาเช่า และรูปถ่ายหน้าร้าน

เมื่อจดเสร็จคุณจะได้ ใบทะเบียนพาณิชย์ (พค.0403) ซึ่งต้องติดแสดงไว้ที่ร้านให้เห็นชัด ใบนี้มักถูกใช้เป็นหลักฐานตอนเปิดบัญชีธนาคารในนามร้าน สมัครเครื่องรูดบัตร หรือสมัครแพลตฟอร์มต่างๆ

ทำอย่างไร: ขั้นตอนจดทะเบียนพาณิชย์แบบบุคคลธรรมดา

1. เตรียมเอกสารให้ครบ (บัตรประชาชนตัวจริง+สำเนา, สำเนาทะเบียนบ้านที่ตั้งร้าน)
2. ถ้าเช่าพื้นที่ ขอ สำเนาบัตร+ทะเบียนบ้านเจ้าของ พร้อม หนังสือยินยอมให้ใช้สถานที่ หรือใช้สัญญาเช่าแทน
3. ถ่ายรูป หน้าร้านที่เห็นป้ายชื่อ (บางที่ขอรูปขณะมีตัวเราอยู่หน้าร้านด้วย)
4. กรอกแบบคำขอจดทะเบียนพาณิชย์ (แบบ ทพ.) ที่สำนักงานเขต/เทศบาล
5. ชำระค่าธรรมเนียม 50 บาท รับใบทะเบียนพาณิชย์ แล้วนำไปติดแสดงที่ร้าน

💡 เคล็ดลับ: ถ้าคุณเป็น รถเข็น/หาบเร่ ที่เร่ขายไปเรื่อยไม่มีที่ตั้งแน่นอน กฎหมายยกเว้นไม่ต้องจดทะเบียนพาณิชย์ แต่ถ้าจอดประจำที่ มีโต๊ะให้นั่ง หรือเช่าแผงในตลาด ถือว่าเข้าข่าย "มีที่ตั้งแน่นอน" ควรจดให้เรียบร้อย

⚠️ ระวัง: เมื่อมีการเปลี่ยนแปลงสำคัญ เช่น ย้ายที่ตั้งร้าน เปลี่ยนชื่อร้าน เพิ่ม/ลดประเภทสินค้า หรือเลิกกิจการ ต้องไปแจ้งเปลี่ยนแปลง/ยกเลิกทะเบียนพาณิชย์ด้วย อย่าปล่อยทิ้งไว้ เพราะข้อมูลที่ไม่ตรงอาจทำให้มีปัญหาตอนตรวจสอบหรือต่อใบอนุญาตอื่น

ขั้นที่ 3: ใบอนุญาตด้านอาหารและสุขาภิบาล (สำคัญที่สุดของร้านอาหาร)

นี่คือหัวใจสำหรับธุรกิจอาหารโดยตรง ออกตาม พ.ร.บ. การสาธารณสุข แบ่งเป็น 2 ระดับตามขนาดพื้นที่ร้าน

1. ใบอนุญาตจัดตั้งสถานที่จำหน่ายอาหาร — สำหรับร้านพื้นที่ เกิน 200 ตารางเมตร
2. หนังสือรับรองการแจ้งจัดตั้งสถานที่จำหน่ายอาหาร — สำหรับร้านพื้นที่ ไม่เกิน 200 ตารางเมตร (ร้านเล็กส่วนใหญ่อยู่กลุ่มนี้)

• ขอที่ไหน: กรุงเทพฯ ยื่นที่ สำนักงานเขต (ฝ่ายสิ่งแวดล้อมและสุขาภิบาล) ดูข้อมูลได้ที่ bangkok.go.th ต่างจังหวัดยื่นที่ เทศบาล / อบต. ซึ่งทำงานร่วมกับ กองสาธารณสุข ท้องถิ่น
• ค่าธรรมเนียม: ขึ้นกับขนาดพื้นที่ โดยทั่วไปอยู่ในช่วงหลัก ร้อยถึงไม่กี่พันบาทต่อปี ร้านเล็กมักเสียเพียงหลักร้อย ต้อง ต่ออายุทุกปี
• สิ่งที่เจ้าหน้าที่ตรวจ: ความสะอาดของพื้น ผนัง ครัว ระบบระบายน้ำ ถังดักไขมัน การกำจัดขยะ ห้องน้ำ และสุขอนามัยของผู้สัมผัสอาหาร

พื้นที่ร้านนับอย่างไร และทำไมเส้น 200 ตร.ม. ถึงสำคัญ

"พื้นที่" ที่ใช้แบ่งระดับ หมายถึงพื้นที่ที่ใช้ประกอบกิจการจำหน่ายอาหารทั้งหมด ไม่ใช่แค่ครัว รวมถึงโซนที่นั่งลูกค้า ทางเดิน เคาน์เตอร์ และพื้นที่เตรียม/ปรุง ถ้ารวมแล้ว

• ไม่เกิน 200 ตร.ม. → ใช้ระบบ แจ้ง และรับ หนังสือรับรองการแจ้ง (ขั้นตอนเบากว่า)
• เกิน 200 ตร.ม. → ต้องขอเป็น ใบอนุญาต เต็มรูปแบบ (ตรวจเข้มกว่า ค่าธรรมเนียมสูงกว่า)

💡 เคล็ดลับ: ถ้าพื้นที่ร้านของคุณ "ก้ำกึ่ง" ราว 190–210 ตร.ม. ให้วัดจริงและคุยกับเจ้าหน้าที่ก่อนเซ็นสัญญาเช่า เพราะการอยู่ใต้เส้น 200 ตร.ม. ลดทั้งภาระเอกสารและค่าธรรมเนียมรายปี บางครั้งการจัดผังที่นั่งใหม่เล็กน้อยช่วยให้คุณอยู่ในกลุ่มที่เบากว่าได้

เอกสารและขั้นตอนการขอ (ทำอย่างไร)

1. กรอกคำขอ/แบบแจ้งจัดตั้งสถานที่จำหน่ายอาหารที่เขต/เทศบาล
2. แนบ สำเนาบัตรประชาชน + ทะเบียนบ้าน ของผู้ขอ
3. แนบ หลักฐานการใช้สถานที่ (สัญญาเช่า/หนังสือยินยอม) และ แผนผังร้าน คร่าวๆ (ตำแหน่งครัว ที่นั่ง ห้องน้ำ ถังดักไขมัน)
4. แนบ สำเนาทะเบียนพาณิชย์ (ที่จดในขั้นที่ 2) และรูปถ่ายร้าน
5. เจ้าหน้าที่ นัดตรวจสถานที่จริง ดูสุขลักษณะ ถ้าผ่าน → ชำระค่าธรรมเนียม รับใบอนุญาต/หนังสือรับรอง
6. ติดใบไว้ที่ร้านให้เห็นชัด และ จดวันหมดอายุไว้ในปฏิทินเพื่อต่ออายุทุกปี

เกณฑ์สุขลักษณะที่มักถูกตรวจ (เตรียมก่อนเจ้าหน้าที่มา)

จุดตรวจ	สิ่งที่ควรมี/ทำให้พร้อม
พื้น/ผนัง/เพดานครัว	วัสดุทำความสะอาดง่าย ไม่มีคราบสะสม ไม่ชำรุด
ระบบน้ำทิ้ง	มี ถังดักไขมัน ก่อนปล่อยลงท่อสาธารณะ
การเก็บอาหาร	แยกของดิบ-ของสุก มีภาชนะปิด ยกพ้นพื้น
ผู้สัมผัสอาหาร	แต่งกายสะอาด ผูกผ้ากันเปื้อน มีบัตรอบรม
ห้องน้ำ	สะอาด แยกจากบริเวณปรุงอาหาร มีอ่างล้างมือ
การกำจัดขยะ	ถังขยะมีฝาปิด แยกขยะเปียก-แห้ง เก็บมิดชิด

นอกจากนี้ ผู้ปรุงและผู้เสิร์ฟอาหารต้องผ่าน การอบรมผู้สัมผัสอาหาร (หลักสูตรสุขาภิบาลอาหาร) ซึ่งจัดโดยหน่วยงานที่กรมอนามัยรับรอง ค่าอบรมโดยทั่วไปประมาณ ไม่กี่ร้อยบาทต่อคน แล้วได้บัตรประจำตัวไว้แสดง (เรื่องมาตรฐานครัวและความสะอาดเชิงปฏิบัติอยู่ในบทที่ 15)

💡 เคล็ดลับ: ก่อนยื่นขอ ลองโทรหรือเดินเข้าไปถามเจ้าหน้าที่เขต/เทศบาลในพื้นที่ก่อน เพราะรายละเอียดและค่าธรรมเนียมแต่ละท้องถิ่นต่างกันเล็กน้อย การไปคุยก่อนช่วยให้คุณเตรียมเอกสารถูก ไม่ต้องวิ่งหลายรอบ

⚠️ ระวัง: ถังดักไขมันคือจุดที่ร้านใหม่มักตกตรวจมากที่สุด ถ้าจะดัดแปลงตึกแถวเป็นร้านอาหาร วางแผนตำแหน่งและติดตั้งถังดักไขมันให้เรียบร้อยตั้งแต่งานระบบ การมาเจาะพื้นเพิ่มทีหลังแพงและเสียเวลา

ขั้นที่ 4: อย. — เมื่อไหร่ที่คุณต้องขอ

หลายคนเข้าใจผิดว่าร้านอาหารทุกร้านต้องขอ อย. ความจริงคือ ไม่ใช่

• ไม่ต้องขอ อย.: ถ้าคุณปรุงอาหารเสร็จแล้วเสิร์ฟ/ขายให้ลูกค้ากินทันทีหน้าร้าน เช่น ก๋วยเตี๋ยว ข้าวแกง กาแฟสด อาหารตามสั่ง กลุ่มนี้อยู่ภายใต้ใบอนุญาตสุขาภิบาลในขั้นที่ 3 แล้ว

• ต้องขอ อย.: ถ้าคุณ ผลิตอาหารแปรรูปบรรจุหีบห่อพร้อมฉลาก เพื่อขายส่ง วางขายตามร้าน หรือขายออนไลน์ เช่น น้ำพริกบรรจุกระปุก ขนมอบบรรจุถุงติดแบรนด์ เครื่องดื่ม/น้ำผลไม้บรรจุขวด ซอสปรุงรส ของแห้งแพ็กขาย — แบบนี้ต้องขอ เลขสารบบอาหาร (เลข อย. 13 หลัก)

• ขอที่ไหน: สำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา (อย.) fda.moph.go.th สำหรับผู้ประกอบการในกรุงเทพฯ หรือ สำนักงานสาธารณสุขจังหวัด (สสจ.) สำหรับต่างจังหวัด

• เงื่อนไขสำคัญ: สถานที่ผลิตต้องผ่านมาตรฐาน GMP (สุขลักษณะที่ดีในการผลิต) ก่อนถึงจะได้เลข อย.

เส้นแบ่งง่ายๆ: "กินที่ร้าน" กับ "หยิบกลับไปขายต่อ"

ถ้ายังตัดสินใจไม่ได้ว่าเข้าข่ายไหน ใช้คำถามนี้

• ลูกค้า กินทันที หรืออาหารถูกปรุงสดเพื่อบริโภคในเวลาอันใกล้ (รวมเดลิเวอรี่ที่ปรุงสดส่งทันที) → ปกติ ไม่ต้องขอ อย. อยู่ใต้สุขาภิบาล
• อาหารถูก บรรจุ ปิดผนึก ติดฉลาก มีวันหมดอายุ เพื่อวางขายบนชั้นหรือส่งให้ร้านอื่นขายต่อ → ต้องขอ อย.

สินค้า/รูปแบบขาย	ต้องขอ อย.?
ข้าวแกง ก๋วยเตี๋ยว ตักเสิร์ฟหน้าร้าน	ไม่ต้อง
กาแฟสด/ชงสดในร้าน	ไม่ต้อง
น้ำพริก/แกงบรรจุกระปุกติดฉลากขายส่ง	ต้องขอ
คุกกี้/บราวนี่แพ็กถุงติดแบรนด์วางขายหลายร้าน	ต้องขอ
น้ำผลไม้/ชา บรรจุขวดปิดผนึกมีวันหมดอายุ	ต้องขอ
ของแห้ง/เครื่องปรุงแพ็กขายออนไลน์	ต้องขอ

💡 เคล็ดลับ: ถ้าวันนี้คุณยังขายหน้าร้านอย่างเดียว ยังไม่ต้องรีบขอ อย. แต่ถ้าวางแผนต่อยอดทำสินค้าแบรนด์ตัวเองขายออนไลน์หรือฝากขาย ให้วางผังครัว/พื้นที่ผลิตให้เข้าเกณฑ์ GMP ไว้ตั้งแต่ออกแบบร้าน จะประหยัดค่าปรับปรุงภายหลังมาก (ดูการวางผังครัวในบทที่ 8)

⚠️ ระวัง: อย่านำเลข อย. ของผู้ผลิตรายอื่น (เช่น โรงงานที่คุณซื้อของมาแบ่งขาย) มาอ้างว่าเป็นของสินค้าคุณ ถ้าคุณรับมาแบ่งบรรจุใหม่ภายใต้แบรนด์ตัวเอง ถือเป็นการผลิตที่ต้องขอเลขของตัวเอง การใช้เลขผิดถือเป็นความผิดตามกฎหมายอาหาร

ขั้นที่ 5: ภาษีป้าย

ภาษีป้าย (signage) — ถ้าร้านคุณมีป้ายชื่อร้าน คุณต้องยื่นชำระภาษีป้ายที่ เทศบาล / อบต. / สำนักงานเขต ในพื้นที่ ภายในเดือนมีนาคมของทุกปี อัตราคิดตามขนาดและประเภทป้าย โดยสรุป

ประเภทป้าย	อัตราโดยประมาณ (ต่อ 500 ตร.ซม.)
ป้ายอักษรไทยล้วน	ป้ายที่ถูกที่สุด หลักสิบบาท
ป้ายไทยปนต่างประเทศ/มีภาพ	สูงกว่าแบบไทยล้วนหลายเท่า
ป้ายไม่มีอักษรไทย / อักษรไทยอยู่ใต้ต่างประเทศ	อัตราสูงสุด

ขั้นต่ำการจัดเก็บคือ 200 บาทต่อป้ายต่อปี ป้ายร้านเล็กทั่วไปมักเสียประมาณ หลักร้อยถึงพันต้นๆ ต่อปี

ตัวอย่างคำนวณภาษีป้ายแบบเข้าใจง่าย

สมมติร้านคุณมีป้ายขนาด กว้าง 200 ซม. × สูง 100 ซม. = 20,000 ตร.ซม. ภาษีคิดเป็น "ช่วงละ 500 ตร.ซม." จึงเท่ากับ 20,000 ÷ 500 = 40 ช่วง

• ถ้าเป็นป้ายอักษรไทยล้วน อัตราต่อช่วงต่ำสุด สมมติหลักสิบบาท → ค่าภาษีอาจออกมาเพียงหลักร้อยบาท แต่ต้องไม่ต่ำกว่าขั้นต่ำ 200 บาท
• ถ้าเป็นป้ายมีภาษาอังกฤษเด่น/มีโลโก้ภาพ อัตราต่อช่วงสูงขึ้นหลายเท่า ค่าภาษีก้อนเดียวกันอาจขยับขึ้นเป็นหลักพันบาท

เห็นได้ว่า "ดีไซน์ป้าย" มีผลต่อภาษีโดยตรง ป้ายขนาดเท่ากันแต่ประเภทต่างกัน เสียภาษีต่างกันได้หลายเท่า

💡 เคล็ดลับ: อยากประหยัดภาษีป้าย? ออกแบบให้มี อักษรไทยเด่นและอยู่บนสุด จะเสียถูกกว่าป้ายที่เน้นภาษาอังกฤษล้วนหรือมีภาษาไทยอยู่ใต้ภาษาต่างประเทศอย่างชัดเจน และถ้าใช้หลายป้ายรอบร้าน จำไว้ว่าเสียภาษีแยกทุกป้าย ลดจำนวนป้ายที่ไม่จำเป็นช่วยประหยัดได้

⚠️ ระวัง: ยื่นภาษีป้าย ภายในเดือนมีนาคม ของทุกปี ถ้ายื่นช้าหรือไม่ยื่นมีเบี้ยปรับและเงินเพิ่ม ป้ายที่ติดใหม่ระหว่างปีก็ต้องไปแจ้งด้วย อย่าคิดว่า "ป้ายเล็กคงไม่เป็นไร" เพราะเจ้าหน้าที่ท้องถิ่นเดินสำรวจป้ายในพื้นที่เป็นประจำ

ขั้นที่ 6: ใบอนุญาตขายสุรา (ถ้าร้านมีแอลกอฮอล์)

ใบอนุญาตขายสุรา (liquor license) — ถ้าร้านคุณมีเบียร์ ไวน์ หรือเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ขาย ต้องขอใบอนุญาตขายสุราจาก กรมสรรพสามิต (ยื่นได้ที่สำนักงานสรรพสามิตพื้นที่ หรือออนไลน์) ค่าธรรมเนียมใบอนุญาตขายปลีก (ขายเพื่อดื่มในร้าน) โดยทั่วไปประมาณ หลักพันบาทต่อปี และต้องต่ออายุทุกปี ทั้งนี้ต้องปฏิบัติตามเวลาขายที่กฎหมายกำหนด (ช่วงเวลาที่ห้ามขาย) อย่างเคร่งครัด

นอกจากใบอนุญาตสุราแล้ว ถ้าร้านขาย บุหรี่/ยาสูบ ก็ต้องมีใบอนุญาตขายยาสูบจากกรมสรรพสามิตเช่นกัน ทั้งสุราและยาสูบมีข้อห้ามขายให้ผู้ที่อายุไม่ถึงเกณฑ์ และมีข้อกำหนดเรื่องการโฆษณา/การจัดวางที่ต้องระวัง

ข้อควรรู้ก่อนตัดสินใจขายแอลกอฮอล์

• เวลาห้ามขาย: กฎหมายกำหนดช่วงเวลาที่ห้ามจำหน่ายเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ ฝ่าฝืนมีโทษปรับสูง พนักงานหน้าร้านต้องรู้และปฏิบัติตาม
• สถานที่ห้ามขาย: มีข้อจำกัดการขายใกล้สถานศึกษา/ศาสนสถานบางประเภท ตรวจสอบทำเลก่อนวางแผนเป็นร้านที่เน้นเครื่องดื่ม
• การตรวจอายุลูกค้า: ห้ามขายให้ผู้ที่อายุไม่ถึงเกณฑ์ตามกฎหมาย ควรมีนโยบายขอดูบัตรเมื่อสงสัย

⚠️ ระวัง: รายได้จากเครื่องดื่มแอลกอฮอล์มักมีอัตรากำไรดี แต่มากับความเสี่ยงด้านกฎหมายและภาพลักษณ์ ถ้าจะขาย ต้องขอใบอนุญาตให้ถูกต้อง คุมเวลาขายเคร่งครัด และฝึกพนักงานเรื่องการปฏิเสธการขายให้เป็น มิฉะนั้นค่าปรับครั้งเดียวอาจกินกำไรหลายเดือน

ขั้นที่ 7: ประกันสังคม เมื่อคุณเริ่มมีลูกจ้าง

ทันทีที่ร้านคุณ จ้างลูกจ้างตั้งแต่ 1 คนขึ้นไป คุณกลายเป็น "นายจ้าง" ตามกฎหมาย ต้อง ขึ้นทะเบียนนายจ้างและลูกจ้าง กับ สำนักงานประกันสังคม (สปส.) ภายใน 30 วัน นับจากวันที่จ้าง ดูข้อมูลที่ sso.go.th

• เงินสมทบ: โดยหลัก นายจ้างและลูกจ้างนำส่งฝ่ายละ 5% ของค่าจ้าง (มีเพดานค่าจ้างสูงสุดที่ใช้คำนวณตามที่กฎหมายกำหนด) นายจ้างมีหน้าที่หักของลูกจ้างและนำส่งรวมกันทุกเดือน
• ทำไมต้องทำ: เป็นหน้าที่ตามกฎหมาย และเป็นสวัสดิการจริงให้ลูกจ้าง (รักษาพยาบาล ว่างงาน ชราภาพ) ช่วยให้ร้านน่าทำงานและรักษาคนเก่งไว้ได้

💡 เคล็ดลับ: ตั้งระบบเงินเดือนให้คำนวณและหักเงินสมทบอัตโนมัติตั้งแต่จ้างคนแรก จะได้ไม่ลืมนำส่งและไม่ต้องตามแก้ย้อนหลัง เรื่องการจ้างและบริหารคนแบบละเอียดอยู่ในบทที่ 11

⚠️ ระวัง: การจ่ายค่าจ้าง "นอกระบบ" เพื่อเลี่ยงประกันสังคม อาจดูเหมือนประหยัดช่วงแรก แต่ถ้าลูกจ้างได้รับบาดเจ็บจากการทำงานหรือร้องเรียน นายจ้างต้องรับผิดชอบเองเต็มจำนวนและอาจมีโทษย้อนหลัง การทำให้ถูกตั้งแต่ต้นปลอดภัยกว่ามาก

ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย

มือใหม่หลายคนพลาดเรื่องเดิมๆ ซ้ำๆ ลองดูรายการนี้แล้วเช็คตัวเองก่อนเปิดร้าน

1. เปิดขายก่อน ค่อยคิดเรื่องใบอนุญาตทีหลัง — เสี่ยงโดนสั่งหยุดขายกลางคัน วิธีเลี่ยง: ทำขั้นที่ 2–4 ให้เสร็จก่อนหรือพร้อมวันเปิด
2. คิดว่าร้านเล็กไม่ต้องจดอะไรเลย — ร้านที่มีหน้าร้าน/โต๊ะนั่งประจำ เข้าข่ายต้องจดทะเบียนพาณิชย์และแจ้งจำหน่ายอาหาร วิธีเลี่ยง: โทรถามเขต/เทศบาลให้ชัด
3. เข้าใจว่าทุกร้านต้องขอ อย. — ร้านปรุงเสิร์ฟหน้าร้านไม่ต้องขอ ทำให้บางคนเสียเวลา/เสียเงินไปขอผิดเรื่อง วิธีเลี่ยง: ใช้เส้นแบ่ง "กินที่ร้าน vs บรรจุขายต่อ" ในขั้นที่ 4
4. ลืมต่ออายุรายปี — ใบอนุญาตจำหน่ายอาหาร ใบสุรา ภาษีป้าย ต่ออายุ/ยื่นทุกปี วิธีเลี่ยง: ตั้งเตือนในปฏิทินล่วงหน้า 1 เดือน
5. ไม่จดวันหมดอายุและที่หน่วยงาน — พอถึงเวลาต่อ จำไม่ได้ว่าไปที่ไหน วิธีเลี่ยง: ทำตารางใบอนุญาต (ใบไหน-หน่วยงาน-ค่าธรรมเนียม-วันหมดอายุ)
6. ออกแบบป้ายภาษาอังกฤษล้วนโดยไม่รู้ว่าเสียภาษีแพงกว่า — วิธีเลี่ยง: ใส่อักษรไทยเด่นอยู่บนสุดตั้งแต่ออกแบบ
7. จ่ายค่าจ้างนอกระบบ เลี่ยงประกันสังคม — เสี่ยงโทษย้อนหลังและรับผิดเต็มเมื่อเกิดอุบัติเหตุ วิธีเลี่ยง: ขึ้นทะเบียน สปส. ตั้งแต่ลูกจ้างคนแรก
8. เซ็นสัญญาเช่าก่อนเช็คว่าพื้นที่ขออนุญาตร้านอาหารได้ — บางอาคาร/พื้นที่มีข้อจำกัด วิธีเลี่ยง: ถามเจ้าของอาคารและเขต/เทศบาลก่อนวางมัดจำ (ดูการเลือกทำเลในบทที่ 7)

💡 เคล็ดลับ: ความผิดพลาดเกือบทั้งหมดข้างต้นป้องกันได้ด้วยสองนิสัยง่ายๆ คือ (1) "ถามหน่วยงานก่อนลงมือ" และ (2) "จดทุกวันหมดอายุไว้ในปฏิทิน" ลงทุนเวลาไม่กี่ชั่วโมงช่วยคุณประหยัดค่าปรับและความปวดหัวได้ทั้งปี

ตัวอย่างจริง: งบใบอนุญาตของ "คาเฟ่เล็ก" ขนาด 40 ตร.ม.

สมมติคุณเปิดคาเฟ่เล็กในนามบุคคลธรรมดา พื้นที่ 40 ตร.ม. มีป้ายชื่อร้าน ขายกาแฟและเบเกอรี่ทำสดหน้าร้าน (ยังไม่ขายแอลกอฮอล์ ยังไม่ทำสินค้าบรรจุขาย) ค่าใช้จ่ายด้านทะเบียน/ใบอนุญาตปีแรกโดยประมาณ

รายการ	หน่วยงาน	ค่าใช้จ่ายโดยประมาณ
จดทะเบียนพาณิชย์	เขต/เทศบาล	50 บาท
หนังสือรับรองการแจ้งจำหน่ายอาหาร (≤200 ตร.ม.)	เขต/เทศบาล/สาธารณสุข	200–1,000 บาท/ปี
อบรมผู้สัมผัสอาหาร (2 คน)	หน่วยที่กรมอนามัยรับรอง	ประมาณ 200–600 บาท/คน
ภาษีป้าย (ป้ายเล็ก อักษรไทยเด่น)	เขต/เทศบาล	200–800 บาท/ปี
รวมโดยประมาณ		ประมาณ 1,000–3,500 บาท

จะเห็นว่าค่าใช้จ่ายด้านกฎหมายปีแรกของร้านเล็ก ไม่ถึงหลักหมื่น ถือว่าน้อยมากเมื่อเทียบกับค่าตกแต่งหรือค่าเช่า (งบเปิดร้านภาพรวมดูในบทที่ 5) สิ่งที่แพงกว่าคือ "เวลา" และ "ความไม่รู้" ดังนั้นเตรียมเอกสารให้พร้อมและไปติดต่อแต่เนิ่นๆ จะคุ้มที่สุด

ตัวอย่างที่สอง: ร้านอาหารนั่งทาน 120 ตร.ม. มีเบียร์ขาย

คราวนี้สมมติร้านอาหารตามสั่งขนาด 120 ตร.ม. นั่งทานในร้าน มีพนักงาน 4 คน และขายเบียร์ด้วย งบด้านทะเบียน/ใบอนุญาตปีแรกโดยประมาณ

รายการ	หน่วยงาน	ค่าใช้จ่ายโดยประมาณ
จดทะเบียนพาณิชย์	เขต/เทศบาล	50 บาท
หนังสือรับรองการแจ้งจำหน่ายอาหาร (≤200 ตร.ม.)	เขต/เทศบาล/สาธารณสุข	500–2,000 บาท/ปี
อบรมผู้สัมผัสอาหาร (4 คน)	หน่วยที่กรมอนามัยรับรอง	800–2,400 บาท
ภาษีป้าย (ป้ายกลาง อักษรไทยเด่น)	เขต/เทศบาล	500–1,500 บาท/ปี
ใบอนุญาตขายสุรา (ขายปลีกในร้าน)	กรมสรรพสามิต	ประมาณหลักพันบาท/ปี
รวมโดยประมาณ		ประมาณ 3,000–8,000 บาท

หมายเหตุ: ตารางนี้ ยังไม่รวม ค่าขึ้นทะเบียนประกันสังคม (ไม่มีค่าธรรมเนียมขึ้นทะเบียน แต่มีเงินสมทบรายเดือนของนายจ้าง 5% ตามค่าจ้าง) และยังไม่รวมค่าทำบัญชี/ภาษีถ้าแปลงเป็นนิติบุคคล ตัวเลขจริงต่างกันตามท้องถิ่นและขนาดป้าย ให้ใช้เป็นกรอบประมาณการเท่านั้น

สรุป

การจดทะเบียนและขอใบอนุญาตร้านอาหารในไทยปี 2026 ไม่ได้ยากหรือแพงอย่างที่กลัว เริ่มจากเลือกรูปแบบธุรกิจ (บุคคลธรรมดาเหมาะกับร้านเล็ก) จดทะเบียนพาณิชย์ 50 บาทภายใน 30 วัน ขอใบอนุญาต/หนังสือรับรองจำหน่ายอาหารจากเขตหรือเทศบาล อบรมผู้สัมผัสอาหาร ขอ อย. เฉพาะเมื่อทำสินค้าแปรรูปบรรจุขาย และอย่าลืมภาษีป้าย ใบอนุญาตสุรา และประกันสังคมถ้าเข้าข่าย กุญแจสำคัญมีแค่สองข้อ คือ "ถามหน่วยงานในพื้นที่ก่อนลงมือ" และ "จดทุกวันต่ออายุไว้ในปฏิทิน" ทำให้ครบตั้งแต่ต้น คุณจะเปิดร้านได้อย่างสบายใจ ไม่ต้องกลัวโดนปรับ และพร้อมต่อยอดกู้เงิน ขยายสาขา หรือทำแบรนด์สินค้าในอนาคต

จำไว้ว่าค่าธรรมเนียมทั้งหมดของร้านเล็กรวมกันมักไม่ถึงหลักหมื่นในปีแรก ซึ่งน้อยมากเมื่อเทียบกับต้นทุนอื่น สิ่งที่แพงกว่าคือการเปิดแบบผิดกฎแล้วถูกสั่งหยุดขายกลางคัน หรือเสียโอกาสทางธุรกิจเพราะไม่มีเอกสารพร้อม ลงทุนเวลาทำให้ถูกตั้งแต่วันแรกคือการลงทุนที่คุ้มที่สุด

เช็คลิสต์

• ตัดสินใจรูปแบบธุรกิจ: บุคคลธรรมดา หรือ นิติบุคคล (ประเมินจากกำไรสุทธิ/แผนขยาย ไม่ใช่แค่ยอดขาย)
• ถ้าตั้งบริษัท: จองชื่อและจดทะเบียนนิติบุคคลที่ DBD พร้อมขอเลขผู้เสียภาษี
• จดทะเบียนพาณิชย์ที่สำนักงานเขต/เทศบาล ภายใน 30 วัน (ค่าธรรมเนียม 50 บาท) แล้วติดใบแสดงที่ร้าน
• เช็คกับเขต/เทศบาลและเจ้าของอาคารว่าพื้นที่นี้ขออนุญาตร้านอาหารได้ ก่อน เซ็นสัญญาเช่า
• วัดพื้นที่ร้านจริง ดูว่าอยู่กลุ่ม ≤200 ตร.ม. (แจ้ง) หรือ >200 ตร.ม. (ขอใบอนุญาต)
• ขอใบอนุญาต/หนังสือรับรองการแจ้งจำหน่ายอาหาร ที่เขต/เทศบาล/สาธารณสุข
• ติดตั้งถังดักไขมันและจัดครัวให้ผ่านเกณฑ์สุขลักษณะก่อนเจ้าหน้าที่นัดตรวจ
• ส่งพนักงานปรุง/เสิร์ฟ อบรมผู้สัมผัสอาหาร และเก็บบัตรไว้แสดงที่ร้าน
• ตรวจสอบว่าต้องขอ อย. หรือไม่ (เฉพาะอาหารแปรรูปบรรจุหีบห่อ/ขายส่ง/ออนไลน์)
• ออกแบบป้ายให้อักษรไทยเด่นและอยู่บนสุด เพื่อประหยัดภาษีป้าย
• ยื่นชำระภาษีป้ายที่เขต/เทศบาล (ภายในเดือนมีนาคมของทุกปี)
• ขอใบอนุญาตขายสุรา (และยาสูบถ้ามี) จากกรมสรรพสามิต ถ้าร้านมีแอลกอฮอล์
• ขึ้นทะเบียนนายจ้าง/ลูกจ้างกับประกันสังคมภายใน 30 วัน ถ้ามีลูกจ้างตั้งแต่ 1 คน
• เฝ้าดูยอดขาย ถ้าใกล้ 1.8 ล้านบาท/ปี เตรียมจดภาษีมูลค่าเพิ่มกับกรมสรรพากร
• ทำตารางใบอนุญาต: ใบไหน-หน่วยงาน-ค่าธรรมเนียม-วันหมดอายุ และตั้งเตือนต่ออายุล่วงหน้า 1 เดือน
• เก็บสำเนาเอกสารทุกใบไว้ในแฟ้มเดียวและสแกนลงมือถือ เผื่อหน่วยงาน/แพลตฟอร์มขอ

บทต่อไป

บทที่ 7 จะพาคุณ เลือกทำเลและเจรจาเช่าพื้นที่ — วิเคราะห์ทราฟฟิกคนเดิน ความมองเห็น โซนเดลิเวอรี่ และเทคนิคต่อรองสัญญาเช่า (เงินมัดจำ ระยะสัญญา ข้อปรับขึ้นค่าเช่า) ให้คุณได้ทำเลดีในราคาที่ร้านอยู่รอด และเชื่อมโยงกับเรื่องใบอนุญาตในบทนี้ คือ "เช็คก่อนเซ็น" ว่าพื้นที่นั้นขออนุญาตร้านอาหารได้จริง